Việc tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu đang mở ra cơ hội để Việt Nam nâng vai trò từ trung tâm sản xuất lên đầu mối logistics và chuỗi cung ứng của khu vực.
Trong hơn một thập kỷ qua, Việt Nam hưởng lợi từ làn sóng dịch chuyển sản xuất toàn cầu nhờ vị trí địa lý, chi phí cạnh tranh, lực lượng lao động và mức độ hội nhập thương mại cao. Tuy nhiên, khi chuỗi cung ứng thế giới bước vào giai đoạn tái cấu trúc, lợi thế sản xuất đơn thuần không còn đủ để duy trì sức hút đầu tư.
Các doanh nghiệp quốc tế đang chuyển từ mục tiêu tối ưu chi phí sang xây dựng chuỗi cung ứng có khả năng chống chịu tốt hơn trước biến động. Nguồn cung được phân bổ tại nhiều quốc gia, mạng lưới sản xuất được tổ chức theo khu vực nhằm giảm phụ thuộc vào một địa điểm duy nhất.
Trong xu hướng này, Việt Nam có lợi thế khi nằm tại trung tâm Đông Nam Á, gần nhiều thị trường sản xuất và tiêu dùng lớn. Nền công nghiệp mở rộng, năng lực xuất khẩu tăng và mạng lưới thương mại ngày càng kết nối giúp Việt Nam trở thành điểm đến đáng chú ý của các doanh nghiệp muốn đa dạng hóa chuỗi cung ứng.
Dù vậy, thu hút thêm nhà máy mới chỉ là bước đầu. Năng lực logistics đang trở thành một trong những tiêu chí quan trọng khi các tập đoàn quốc tế lựa chọn địa điểm đầu tư. Độ tin cậy của vận tải, năng lực kho bãi, khả năng theo dõi dữ liệu, thủ tục hải quan và mức độ đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường đều tác động trực tiếp đến hiệu quả chuỗi cung ứng.
Cơ hội này cũng thúc đẩy ngành logistics chuyển sang các phân khúc có giá trị gia tăng cao hơn. Những lĩnh vực như điện tử, y tế và sản xuất công nghệ cao đòi hỏi dịch vụ logistics chuyên biệt, từ bảo đảm an ninh hàng hóa, truy xuất nguồn gốc đến quản lý tuân thủ. Cùng với đó, yêu cầu giảm phát thải, sử dụng năng lượng tái tạo và phát triển vận tải xanh đang ngày càng trở thành một phần của hoạt động logistics.
Để tận dụng cơ hội từ quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng, Việt Nam cần tập trung vào ba yếu tố. Trước hết là kết nối hạ tầng, trong đó cảng biển, sân bay, khu công nghiệp, khu thương mại tự do và các hành lang vận tải cần được vận hành như một mạng lưới thống nhất.
Tiếp theo là đẩy mạnh số hóa trong toàn bộ hệ sinh thái logistics, từ quản lý vận tải, kho bãi đến chia sẻ và theo dõi dữ liệu. Cuối cùng là phát triển nguồn nhân lực có chuyên môn về công nghệ và quản trị chuỗi cung ứng thông qua hợp tác giữa doanh nghiệp với các trường đại học, cao đẳng.
Với nền tảng sản xuất và xuất khẩu ngày càng mở rộng, Việt Nam có cơ sở để củng cố vị thế trong mạng lưới logistics châu Á. Khi chuỗi cung ứng toàn cầu tiếp tục thay đổi, năng lực logistics sẽ ngày càng quyết định sức cạnh tranh và khả năng thu hút đầu tư của Việt Nam.
