Các yêu cầu về môi trường, xã hội và quản trị (ESG) đang dần trở thành điều kiện để doanh nghiệp duy trì vị trí trong chuỗi cung ứng, đặc biệt khi các thị trường xuất khẩu và tập đoàn đa quốc gia ngày càng yêu cầu nhà cung ứng cung cấp dữ liệu về phát thải, sử dụng năng lượng và trách nhiệm xã hội.
Nhận định được các chuyên gia đưa ra tại hội thảo “Bắt đầu ESG từ đâu? Hướng dẫn doanh nghiệp đánh giá hiện trạng và hành động”, do Trung tâm Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa thuộc VCCI phối hợp với Công ty CP Sáng tạo xanh Việt Nam tổ chức. Chương trình nằm trong dự án hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng chiến lược ESG và thực hành sản xuất kinh doanh bền vững hướng tới mục tiêu trung hòa carbon vào năm 2050.
ESG ngày càng đi sâu vào chuỗi cung ứng
Theo bà Trần Thị Thanh Tâm, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (VCCI), ESG đang trở thành yêu cầu quan trọng khi doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng trong nước và quốc tế. Áp lực không chỉ đến từ quy định của các thị trường mà còn từ yêu cầu của các nhà mua hàng và tập đoàn đa quốc gia.
Tại EU, CBAM đã bước vào giai đoạn chính thức từ ngày 1/1/2026, áp dụng với một số nhóm hàng như sắt thép, nhôm, xi măng, phân bón, điện và hydro. Cơ chế này yêu cầu doanh nghiệp nhập khẩu khai báo lượng phát thải carbon hàm chứa trong hàng hóa và thực hiện nghĩa vụ tài chính tương ứng. Khi sử dụng dữ liệu phát thải thực tế, thông tin phải được xác minh bởi đơn vị độc lập được công nhận.
Điều này khiến năng lực cung cấp dữ liệu trở thành một phần của năng lực cạnh tranh. Doanh nghiệp không chỉ cần sản phẩm đạt yêu cầu về chất lượng và giá thành mà còn phải chứng minh được quá trình sản xuất sử dụng bao nhiêu năng lượng, phát sinh bao nhiêu phát thải và đang thực hiện các biện pháp giảm phát thải ra sao.
Theo các chuyên gia tại hội thảo, yêu cầu ESG cũng đang lan từ doanh nghiệp đầu chuỗi xuống các nhà cung ứng cấp thấp hơn. Nếu doanh nghiệp lớn và các tập đoàn đa quốc gia chuyển đổi nhưng các nhà cung ứng nhỏ không đủ khả năng đáp ứng, toàn bộ chuỗi có thể gặp khó khăn. Đây là thách thức đáng chú ý với doanh nghiệp vừa và nhỏ đang giữ vai trò nhà cung ứng cấp 2, cấp 3.
Doanh nghiệp cần bắt đầu ESG từ dữ liệu
Dù yêu cầu ngày càng rõ, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn gặp khó khi triển khai ESG. Các vấn đề phổ biến gồm chưa xác định được hiện trạng phát thải, mức tiêu thụ năng lượng và tác động xã hội; thiếu nhân sự chuyên môn, dữ liệu và kinh nghiệm để xây dựng lộ trình phù hợp.
Theo bà Tâm, doanh nghiệp không nhất thiết phải áp dụng ngay một mô hình ESG phức tạp. Bước đầu là xác định những vấn đề về môi trường, xã hội và quản trị đang tác động trực tiếp đến hoạt động kinh doanh, sau đó lựa chọn các ưu tiên phù hợp với nguồn lực.
Thực tế, nhiều hoạt động ESG đã tồn tại trong doanh nghiệp dưới những hình thức quen thuộc như tiết kiệm năng lượng, giảm tiêu hao nguyên liệu, sử dụng điện mặt trời, cải thiện điều kiện làm việc và bảo đảm an toàn lao động. Vấn đề là doanh nghiệp chưa hệ thống hóa, đo lường và chuyển các hoạt động này thành dữ liệu có thể chứng minh với khách hàng và đối tác.
Các chuyên gia cho rằng khi được tích hợp vào hoạt động kinh doanh, ESG có thể hỗ trợ doanh nghiệp sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn, cải thiện quản trị rủi ro, đáp ứng yêu cầu của khách hàng và mở rộng khả năng tiếp cận các thị trường mới. Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, cách tiếp cận phù hợp là triển khai từng bước, tập trung vào những tiêu chí có ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động và vị trí của doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng.
Việt Nam cũng đã cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 và triển khai các chiến lược về biến đổi khí hậu, tăng trưởng xanh. Trong bối cảnh đó, ESG đang chuyển từ một khái niệm mang tính định hướng thành yêu cầu gắn với hoạt động sản xuất, quản trị và khả năng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.
Mục tiêu đặt ra với doanh nghiệp nhỏ và vừa không dừng ở việc đáp ứng yêu cầu tối thiểu, mà từng bước nâng cao năng lực để có thể chuyển từ nhà cung ứng cấp 2, cấp 3 lên cấp 1 trong chuỗi cung ứng.
