Làn sóng đầu tư vào hạ tầng AI, trung tâm dữ liệu và bán dẫn đang làm thay đổi cấu trúc dòng vốn FDI, khi vốn quốc tế ngày càng tập trung vào các ngành có ý nghĩa chiến lược.
AI đang trở thành một trong những động lực lớn nhất định hình dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) toàn cầu. Theo Báo cáo Đầu tư Thế giới 2026 của Hội nghị Liên Hợp Quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD), các ngành chiến lược gồm hạ tầng AI, bán dẫn, khoáng sản quan trọng và công nghệ, dịch vụ chuyển dịch năng lượng chiếm 44% giá trị các dự án đầu tư mới (greenfield) trên toàn cầu trong năm 2025, tăng mạnh từ 16% năm 2020. Giá trị các dự án thuộc nhóm này tăng từ 109 tỷ USD lên 576 tỷ USD sau 5 năm.
Trong nhóm này, hạ tầng AI và các công nghệ liên quan là phân khúc lớn nhất, với nhu cầu đầu tư vào trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây và năng lực tính toán tăng nhanh. UNCTAD cho biết sự mở rộng của hạ tầng AI là động lực quan trọng thúc đẩy giá trị FDI trong các ngành chiến lược. Trong khi đó, bán dẫn là lĩnh vực tăng trưởng nhanh nhất, với giá trị dự án tăng bình quân 54% mỗi năm trong giai đoạn 2020-2025.
Sự bùng nổ đầu tư vào AI cũng góp phần làm dòng vốn FDI trở nên tập trung hơn. Ba nền kinh tế đầu tư lớn nhất chiếm 72% giá trị các dự án Greenfield trong các ngành chiến lược năm 2025, trong khi ba nền kinh tế tiếp nhận lớn nhất chiếm 56%. Những ngành này đòi hỏi nguồn vốn lớn, năng lượng ổn định, hạ tầng số, nhân lực trình độ cao và hệ sinh thái công nghiệp phát triển, khiến các quốc gia có sẵn những nền tảng này có lợi thế rõ rệt.
Ở quy mô toàn cầu, FDI năm 2025 đạt 1,6 nghìn tỷ USD, tăng 6% và chấm dứt hai năm suy giảm. Tuy nhiên, sự phục hồi không đồng đều. Dòng vốn vào các nền kinh tế phát triển tăng 11%, lên 723 tỷ USD, trong khi các nền kinh tế đang phát triển chỉ tăng 2%, đạt hơn 901 tỷ USD. 20 nền kinh tế tiếp nhận FDI lớn nhất thu hút hơn 80% tổng dòng vốn toàn cầu.
Đáng chú ý, đầu tư vào AI đang tạo ra nhu cầu lớn đối với trung tâm dữ liệu và hạ tầng kỹ thuật số. UNCTAD nhận định phần lớn mức tăng giá trị FDI trong các ngành chiến lược đến từ một số dự án quy mô lớn, đặc biệt là các dự án hạ tầng số phục vụ AI. Điều này cho thấy sự gia tăng của FDI hiện nay không đơn thuần phản ánh mở rộng sản xuất, mà ngày càng gắn với năng lực công nghệ và yêu cầu bảo đảm chuỗi cung ứng chiến lược.
Xu hướng này đặt ra thách thức cho các nền kinh tế đang phát triển. Giai đoạn 2020-2025, nhóm thu nhập thấp và trung bình thấp chỉ thu hút khoảng 10% giá trị FDI greenfield trong các ngành chiến lược, thấp hơn đáng kể so với hơn 20% ở các ngành khác. Khoảng cách về vốn, công nghệ, nhân lực và hạ tầng có nguy cơ khiến dòng đầu tư mới tiếp tục tập trung vào một số trung tâm kinh tế.
UNCTAD cho rằng các quốc gia không nhất thiết phải cạnh tranh bằng những gói hỗ trợ quy mô lớn. Thay vào đó, cần xác định vị trí phù hợp trong chuỗi giá trị mới, đầu tư vào hạ tầng số và năng lượng, nâng cao kỹ năng lao động, phát triển mạng lưới nhà cung ứng và tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào các hệ sinh thái đầu tư mới.
Trong bối cảnh đó, AI không chỉ tạo ra một ngành công nghiệp mới mà đang thay đổi cách dòng vốn quốc tế được phân bổ, qua đó tác động trực tiếp đến cấu trúc sản xuất và chuỗi cung ứng toàn cầu.
